Programma




Programma`s 1 en 8 oktober 2017

Johann Sebastiaan Bach - Orgelbüchlein

Aanvang 16:30uur - Grote of Lebuïnuskerk - Deventer




Orgel-Büchlein Worinne einem anfahenden Organisten
Anleitung gegeben wird, auff allerhand Arth einen Choral durchzuführen,
anbey auch sich im Pedal studio zuhabilitiren,
indem in solchen darinne befindlichen Choralen das Pedal gantz obligat tractiret vird.
vDem Höchsten Gott allein' zu Ehren, Dem Nechsten, draus sich zu belehren.

Autore Joanne Sebast: Bach
p.t Capellae Magistri S.P.R. Anhaltini-Cotheniensis


1 oktober 2017
eerste concert:

organist: Cor Ardesch
vocaal ensemble ‘Firma Cantus’ olv. Dik de Weger
orgel-continuo: Jan Kleinbussink

programma

1. inleiding:
Praeludium und Fuge in e-moll, BWV 533

2. Orgelbüchleinkoralen BWV 599 – 620


  BWV 599 Nun komm der Heiden Heiland koor – orgel – koor
  BWV 600 Gottes Sohn ist kommen orgel – koor
  BWV 601 Herr Christ, der ein'ge Gottes Sohn orgel – koor
  BWV 602 Lob sei dem allmächtigen Gott orgel -  koor - orgel
  BWV 603 Puer natus in Bethlehem koor – orgel – koor
  BWV 604 Gelobet seist du, Jesu Christ orgel - koor
  BWV 605 Der Tag, der ist so freudenreich orgel – koor
  BWV 606 Vom Himmel hoch, da komm ich her orgel – koor - orgel
  BWV 607 Vom Himmel kam der Engel Schar orgel – koor
  BWV 608 In dulci jubilo koor - orgel
  BWV 609 Lobt Gott, ihr Christen, allzugleich koor – orgel – koor
  BWV 610 Jesu, meine Freude orgel – koor
  BWV 611 Christum wir sollen loben schon koor – orgel
  BWV 612 Wir Christenleut' orgel - koor
  BWV 613 Helft mir, Gottes Güte preisen orgel – koor - orgel
  BWV 614 Das alte Jahr vergangen ist koor - orgel
  BWV 615 In dir ist Freude koor - orgel
  BWV 616 Mit Fried' und Freud' fahr' ich dahin koor - orgel
  BWV 617 Herr Gott, nun schleuß den Himmel auf koor - orgel
  BWV 618 O Lamm Gottes, unschuldig koor - orgel
  BWV 619 Christe, du Lamm Gottes

(1)orgel – koor
(2)orgel – koor
(3)orgel – koor

  BWV 620 Christus, der uns selig macht koor – orgel
       

8 oktober 2017
tweede concert:

organist: Jan Kleinbussink
vocaal ensemble ‘Firma Cantus’ olv. Dik de Weger
orgel-continuo: Jeroen van Kleef

programma

1. inleiding:
Praeludium und Fuge in a-moll, BWV 551

2. Orgelbüchleinkoralen BWV 621 – 644


  BWV 621 Da Jesus an dem Kreuze stund koor (éénst) - orgel
  BWV 622 O Mensch, bewein dein Sünde groß orgel – koor
  BWV 623 Wir danken dir, Herr Jesu Christ koor - orgel
  BWV 624 Hilf Gott, daß mir's gelinge koor - orgel
  BWV 625 Christ lag in Todesbanden koor – orgel
  BWV 626 Jesus Christus unser Heiland koor - orgel
  BWV 627 Christ ist erstanden

(1)koor (éénst)-orgel
(2)koor (4st) -orgel
(3)koor (4st) -orgel

  BWV 628 Erstanden ist der heil'ge Christ orgel - koor - orgel
  BWV 629 Erschienen ist der herrlich Tag koor – orgel
  BWV 630 Heut triumphieret Gottes Sohn koor - orgel
  BWV 631 Komm, Gott Schöpfer, heiliger Geist koor (a capp) - orgel
  BWV 632 Herr Jesu Christ, dich zu uns wend! orgel - koor
  BWV 633 Liebster Jesu, wir sind hier orgel – koor
  BWV 635 Dies sind die heil'gen zehn Gebot' koor (1st) – orgel – koor (4st)
  BWV 636 Vater unser im Himmelreich koor - orgel
  BWV 637 Durch Adams Fall ist ganz verderbt koor - orgel
  BWV 638 Es ist das Heil uns kommen her orgel - koor - orgel
  BWV 639 Ich ruf' zu dir, Herr Jesu Christ koor - orgel
  BWV 640 In dich hab' ich gehoffet, Herr koor (a capp) - orgel
  BWV 641 Wenn wir in höchsten Nöten sein koor – orgel - koor
  BWV 642 Wer nur den lieben Gott läßt walten orgel - koor
  BWV 643 Alle Menschen müssen sterben koor (1st) - orgel
  BWV 644 Ach wie nichtig, ach wie flüchtig koor – orgel – koor
       


TOELICHTING

500 jaar Reformatie / Bach’s Orgelbüchlein

Op 31 oktober 1517 spijkerde Maarten Luther op de deur van de Slotkerk in Wittenberg zijn 95 stellingen. Ze waren een aanklacht tegen de aflaathandel, waarmee gelovigen hun zonden konden afkopen met geld. Luthers stellingen zijn van doorslaggevende betekenis geweest voor de Duitse en Europese geschiedenis. Daarom wordt 31 oktober 1517 beschouwd als de dag, waarop de Reformatie begon. In 2017 wordt het 500-jarig bestaan van deze gebeurtenis in vele landen herdacht met speciale kerkdiensten, pelgrimages en concerten. Ook de integrale uitvoering van Bach’s Orgelbüchlein, waarin de Lutherse componist Bach ook diverse koralen van Luther heeft opgenomen en bewerkt, vormt een schakel in de keten van herdenkingsactiviteiten. Tot op de dag van vandaag worden deze liedbewerkingen beschouwd als de meest kostbare kleinoden, die de historie ons heeft aangereikt. De poëzie in ieder koraal, de tekstuitleg, de strenge wetmatigheid van de canon, dan weer de virtuositeit in handen en voeten of (in enkele koralen) de uitbundige versieringen van de tonen afzonderlijk van de koraalmelodie vormen een nimmer aflatende bron van inspiratie en stille verwondering.

Het Orgelbüchlein

Het is vrijwel zeker dat Bach omstreeks 1713 aan het ‘Orgelbüchlein’ begon, tijdens zijn ambtsperiode als organist en hofmusicus in Weimar. Nadere onderzoekingen van het handschrift en van de stilistische inhoud van de koraalbewerkingen laten zien dat hij langdurig aan de collectie heeft gewerkt. Toch blijven nog veel vragen open: is de selectie van de verwerkte liederen onderdeel van een groter plan geweest of tamelijk willekeurig? Bach plande in totaal een orgelboek met 164 korte bewerkingen van Luthers-protestantse kerkliederen of koralen, verdeeld over het gehele kerkelijk jaar van advent tot voleinding. In principe reserveerde hij blanco pagina’s voor één koraalbewerking per bladzijde - maar waarvan er slechts 45 voltooid werden (plus een reeds in het begin afgebroken bewerking van O Traurigkeit, O Herzeleid). Pas in 1722, in Köthen, kreeg het werk de thans bekende titel en titelbeschrijving. Meer dan 100 pagina’s vermelden bovenaan wel de titel van het te schrijven koraal, maar zijn verder blanco gebleven. Heeft Bach de collectie ooit willen voltooien, of is het onderwerp na 45 stuks uitgeput? Het is opvallend dat Bach na 1715 het werk 25 jaar ter zijde heeft gelegd en er rond 1740 in Leipzig toch weer drie nieuwe koraalbewerkingen aan heeft toegevoegd. Schreef hij het Orgelbüchlein primair als een compendium van speeltechnieken, dus om didactische redenen, of juist als een collectie orgelkoralen voor liturgisch gebruik in afwisseling met gemeentezang? Ook de functie van inleiding, voorafgaande aan de samenzang, is mogelijk geweest, zeker gezien de vaak beeldende en theologisch verdiepende weergave van de inhoud van de koraaltekst, waarin Bach op onnavolgbare wijze symboliek en affect in klank wist te verwerken. Welk psalmboek diende hem als een melodie? Juist om de liturgische plaats van deze koralen te benadrukken, worden in beide concerten niet alleen de koraalbewerkingen gespeeld, maar ook alle koralen gezongen, als regel in meerstemmige zettingen van Bach’s hand, soms als inleiding, soms ook als reactie op het gespeelde orgelkoraal. Hierdoor ontstaat een nog sterkere binding tussen tekst en muziek.
Nu 300 jaar na het ontstaan zijn er nog geen afdoende antwoorden te vinden op de diverse vragen bij deze cyclus. Voor veel zienswijzen, hierboven summier aangestipt, zijn argumenten voor en tegen te noemen. Bach zelf noemde met name het didactische aspect op de titelpagina van het handschrift, waarin hij er op wijst dat aan een beginnend organist allerlei voorbeelden worden gegeven hoe een koraal verwerkt kan worden en ook hoe de organist met behulp van deze bewerkingen zich technisch verder kan ontwikkelen, met name in het pedaalspel. Maar dat kan hij zeker ook gedaan hebben om zijn didactisch kunnen te onderstrepen met het oog op zijn aanstaande benoeming als cantor aan de Thomaskirche te Leipzig. Maar ook het Orgelbüchlein schreef Bach vanuit zijn diep gewortelde levensvisie om ‘dem höchsten Gott allein zu Ehren' - Soli Deo Gloria - en zijn muziek draagt ook hier de onvergelijkbare en unieke kwaliteit en de bijna oneindige verbeeldingskracht van zijn schepper.

JanKlb-2017